Γράφει ο Γεράσιμος Ε. Κατραμάδος | Ινστιτούτο Ανθρωποσοφικής Ιατρικής στην Ελλάδα

Μια πρόσφατη απόφαση στη Γερμανία ανοίγει ένα ζήτημα που ξεπερνά κατά πολύ την Ανθρωποσοφική Ιατρική: ποιος αποφασίζει ποια θεραπευτική προσέγγιση είναι «επιστημονικά αποδεκτή» και μέχρι πού μπορεί να φτάσει η κρατική παρέμβαση στις επιλογές των πολιτών; Σε μια σημαντική επιστολή προς την παγκόσμια κοινότητα, το Medical Section του Goetheanum προειδοποιεί ότι πίσω από τον αποκλεισμό ανθρωποσοφικών και ομοιοπαθητικών θεραπειών από την ασφαλιστική αποζημίωση διακυβεύεται κάτι ευρύτερο: ο επιστημονικός πλουραλισμός, η ελευθερία της ιατρικής επιλογής και, τελικά, μια θεμελιώδης αρχή της ίδιας της δημοκρατίας.

---

Η επιστολή που απέστειλε το Medical Section του Goetheanum προς την παγκόσμια κοινότητα της Ανθρωποσοφικής Ιατρικής, με αφορμή τις πρόσφατες νομοθετικές εξελίξεις στη Γερμανία, έχει σημασία που υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια μιας συγκεκριμένης θεραπευτικής προσέγγισης. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο το εάν ορισμένα ανθρωποσοφικά ή ομοιοπαθητικά φάρμακα και θεραπείες θα εξακολουθήσουν να αποζημιώνονται από το γερμανικό σύστημα υποχρεωτικής ασφάλισης. Αγγίζει ένα βαθύτερο ερώτημα: μέχρι ποιο σημείο μπορεί το κράτος, μέσω οικονομικών και θεσμικών αποφάσεων, να καθορίζει ποιες μορφές ιατρικής γνώσης και θεραπευτικής πρακτικής θα παραμένουν πραγματικά προσβάσιμες στους πολίτες;
Η διάκριση είναι σημαντική. Ένα δημοκρατικό κράτος έχει όχι μόνο το δικαίωμα αλλά και την υποχρέωση να αξιολογεί την αποτελεσματικότητα, την ασφάλεια και το κόστος των υπηρεσιών που χρηματοδοτεί. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η αξιολόγηση αυτή μετατρέπεται σε αποκλεισμό ολόκληρων θεραπευτικών προσεγγίσεων όχι ύστερα από μια ανοιχτή εξέταση των επιμέρους επιστημονικών δεδομένων, αλλά επειδή ένα συγκεκριμένο επιστημονικό παράδειγμα θεωρείται εκ των προτέρων το μοναδικό μέσα στο οποίο μπορεί να υπάρξει έγκυρη γνώση. Ακριβώς σε αυτό το σημείο η επιστολή του Medical Section του Goetheanum μεταφέρει τη συζήτηση από την Ανθρωποσοφική Ιατρική στο ευρύτερο πεδίο του επιστημονικού πλουραλισμού.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη σημασία της για όλους μας. Ο ολοκληρωτισμός δεν εμφανίζεται πάντοτε με τη μορφή μιας άμεσης απαγόρευσης. Μπορεί να αρχίσει πολύ πιο αθόρυβα: όταν μία μόνο αντίληψη αποκτά σταδιακά τη δύναμη να ορίζει όχι απλώς τι θεωρεί η ίδια επιστημονικά ορθό, αλλά τι επιτρέπεται να ερευνάται, να χρηματοδοτείται, να διδάσκεται ή να είναι ουσιαστικά διαθέσιμο στον πολίτη. Όταν μια θεραπευτική επιλογή παραμένει τυπικά νόμιμη αλλά, μέσω του αποκλεισμού της από την ασφαλιστική κάλυψη, γίνεται προσιτή κυρίως σε όσους μπορούν να την πληρώσουν ιδιωτικά, τότε το ζήτημα αποκτά αναπόφευκτα και κοινωνική διάσταση.
Γι’ αυτό η υπόθεση της Γερμανίας αξίζει να παρακολουθηθεί και έξω από τον χώρο της Ανθρωποσοφικής Ιατρικής. Δεν χρειάζεται κανείς να συμφωνεί με την Ανθρωποσοφική Ιατρική ή την Ομοιοπαθητική για να αναγνωρίσει τη σημασία του ερωτήματος που τίθεται. Πόσο πλουραλιστική μπορεί να παραμείνει η ιατρική μέσα σε μια δημοκρατική κοινωνία; Ποιος αποφασίζει τα όρια της επιστημονικής εγκυρότητας και με ποιες διαδικασίες; Και πώς εξασφαλίζεται ότι η προστασία του πολίτη δεν θα μετατραπεί σταδιακά σε περιορισμό της δυνατότητάς του να επιλέγει, σε συνεργασία με τον θεραπευτή του, ανάμεσα σε νόμιμες θεραπευτικές προσεγγίσεις;
Η επιστολή των Marion Debus, Karin Michael και Dagmar Brauer, την οποία δημοσιεύουμε παρακάτω σε ελληνική μετάφραση, αποτελεί επομένως κάτι περισσότερο από μια ενημέρωση για μια δυσμενή νομοθετική εξέλιξη. Είναι μια πρόσκληση να ξανασκεφτούμε τη σχέση επιστήμης, ιατρικής ελευθερίας, αυτοδιάθεσης του πολίτη και δημοκρατίας. Γιατί η ελευθερία στην ιατρική δεν σημαίνει απουσία επιστημονικών κριτηρίων. Σημαίνει ότι τα επιστημονικά κριτήρια παραμένουν ανοιχτά στην έρευνα, στον διάλογο, στην αμφισβήτηση και στην εξέλιξη — και ότι καμία επιστημονική αντίληψη δεν μετατρέπεται, μέσω της κρατικής εξουσίας, σε αδιαμφισβήτητο δόγμα.

Εδω διαβάστε το πρωτότυπο στα αγγλικά:
On the healthcare contribution stabilisation act in Germany

---

Σχετικά με τον Νόμο Σταθεροποίησης των Εισφορών Υγειονομικής Περίθαλψης στη Γερμανία

Αγαπητοί συνάδελφοι, αγαπητοί φίλοι του τομέα Ιατρικής,
Η Ανθρωποσοφική Ιατρική χρειάζεται περισσότερο από ποτέ τη συνεργασία, την αλληλεγγύη και την εμπιστοσύνη μας. Με αυτό το ειδικό ενημερωτικό δελτίο θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε σχετικά με την απόφαση του γερμανικού κοινοβουλίου για τη μεταρρύθμιση (μεταρρύθμιση εξοικονόμησης δαπανών) της υποχρεωτικής ασφάλισης υγείας.

Τι συνέβη;
Η νομοθετική διαδικασία ολοκληρώθηκε μέσα σε μόλις δέκα εβδομάδες: στις 29 Απριλίου 2026 εγκρίθηκε το σχέδιο νόμου από το Ομοσπονδιακό Υπουργικό Συμβούλιο· στις 12 Ιουνίου 2026 πραγματοποιήθηκε η πρώτη ανάγνωση στην Ομοσπονδιακή Βουλή (Bundestag) και το πρώτο στάδιο της διαδικασίας στο Ομοσπονδιακό Συμβούλιο (Bundesrat)· στις 10 Ιουλίου 2026 ακολούθησαν η δεύτερη και η τρίτη ανάγνωση στην Ομοσπονδιακή Βουλή και στη συνέχεια η έγκριση από το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο. Αυτό σημαίνει ότι, από τις 30 Ιουλίου 2026, τα φάρμακα και οι θεραπείες που χρησιμοποιούνται στην Ανθρωποσοφική Ιατρική, καθώς και τα ομοιοπαθητικά φάρμακα, εξαιρούνται από την αποζημίωση στο πλαίσιο της εξωνοσοκομειακής περίθαλψης. Η εξαίρεση αυτή ισχύει για όλες τις ηλικιακές ομάδες, καθώς και για τα ανθρωποσοφικά σκευάσματα γκι, συμπεριλαμβανομένης της μέχρι σήμερα εξωνοσοκομειακής παρηγορητικής χρήσης τους. Τα ταμεία υποχρεωτικής ασφάλισης υγείας στη Γερμανία δεν επιτρέπεται πλέον να προσφέρουν Ανθρωποσοφική ή Ομοιοπαθητική Ιατρική ούτε ως βασική ούτε ως πρόσθετη παροχή. Αντίθετα, η ενδονοσοκομειακή ανθρωποσοφική θεραπεία και η πρόσθετη αποζημίωση για τη σύνθετη ανθρωποσοφική ιατρική περίθαλψη δεν καταργούνται ρητά.

Ποια μέτρα ελήφθησαν για να αποτραπεί αυτή η αλλαγή;
Πολλοί από εσάς παρακολουθήσατε τις εξαιρετικές προσπάθειες που καταβλήθηκαν τους τελευταίους μήνες για τη διασφάλιση των ανθρωποσοφικών φαρμάκων και θεραπειών (ιδιαίτερα τις αδιάκοπες προσπάθειες του Stefan Schmidt-Troschke και της εκστρατείας «weil’s hilft!», του David Martin και της Silke Schwarz, του διοικητικού συμβουλίου της GAÄD, της Εταιρείας Ανθρωποσοφικών Ιατρών στη Γερμανία, καθώς και τόσων συναδέλφων από τις ιατρικές, νοσηλευτικές και θεραπευτικές κοινότητές μας).
Η Karin Michael είχε οργανώσει τις τελευταίες εβδομάδες δημόσιες διαδηλώσεις σε γερμανικές πόλεις. Παράλληλα, ο νομικός μας σύμβουλος Jan Matthias Hesse απαντούσε σε ερωτήματα σχετικά με την επικείμενη κατάσταση ως προς την αποζημίωση και παρείχε συνεχή καθοδήγηση σχετικά με τις πιθανές συνέπειες, καθώς και με τις δυνατότητες ανάληψης νομικής δράσης.
Τελικά, παρά το πολύ σύντομο χρονικό διάστημα που ήταν διαθέσιμο για την εκστρατεία, 134.000 άνθρωποι υπέγραψαν αίτημα προς τους πολιτικούς με δικαίωμα ψήφου, ζητώντας τη διατήρηση της χρηματοδότησης της Ανθρωποσοφικής και της Ομοιοπαθητικής Ιατρικής από την υποχρεωτική ασφάλιση υγείας.
Και παρόλο που η Ομοιοπαθητική έχει επίσης παρουσιαστεί στα γερμανικά μέσα ενημέρωσης ως αόρατη, αντιεπιστημονική και ασήμαντη, οι πρωτοβουλίες μας, οι οποίες έτυχαν μεγάλης δημόσιας προβολής, δημιούργησαν με έναν θαυμάσιο τρόπο νέα δίκτυα συνεργασίας, για παράδειγμα με τη Γερμανική Κεντρική Ένωση Ομοιοπαθητικών Ιατρών και άλλους φορείς. Αυτά τα νέα επαγγελματικά δίκτυα σκοπεύουν να συνεχίσουν να συνεργάζονται και στο μέλλον.

Ποιες είναι οι συνέπειες της νέας νομοθεσίας;
Πώς θα επηρεάσει αυτό την Ανθρωποσοφική Ιατρική στη Γερμανία;
Η αλλαγή αυτή θα αποτελέσει μεγάλη πρόκληση τόσο για όλους όσοι εργάζονται στην εξωνοσοκομειακή περίθαλψη όσο και για τους φαρμακευτικούς παραγωγούς. Το κρίσιμο σημείο, ωστόσο, είναι ότι περιορίζει σημαντικά την πρόσβαση των ασθενών σε αυτές τις σημαντικές θεραπείες και θεραπευτικές μεθόδους.
Το γεγονός αυτό έχει επίσης μεγάλη σημασία για την παγκόσμια ανάπτυξη της Ανθρωποσοφικής Ιατρικής, καθώς η Γερμανία (μαζί με την Ελβετία), ως μια μεγάλη και πολυπληθής χώρα στην οποία η Ανθρωποσοφική Ιατρική είναι πλήρως ενσωματωμένη στο σύστημα υγείας, έχει λειτουργήσει ως πρότυπο σε παγκόσμιο επίπεδο.
Στο εξής θα καταστεί σημαντικά δυσκολότερη η προώθηση της επιστημονικής αναγνώρισης και της κάλυψης του κόστους της Ανθρωποσοφικής Ιατρικής σε άλλες χώρες. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για τη θεραπεία με γκι (την επιστημονική αιχμή του δόρατος της Ανθρωποσοφικής Ιατρικής!), καθώς τρεις από τους τέσσερις παραγωγούς σκευασμάτων γκι έχουν την έδρα τους στη Γερμανία.
Ωστόσο, ακόμη και με δεδομένα όλα αυτά, το πλέον προβληματικό ζήτημα είναι η αιτιολόγηση της νομοθετικής αυτής ενέργειας: ότι δηλαδή η Ανθρωποσοφική Ιατρική στερείται επιστημονικής βάσης και ότι δεν υπάρχει κανένα απολύτως τεκμήριο για την αποτελεσματικότητά της. Έχει αποδειχθεί ότι αυτό δεν είναι ορθό και αυτή τη στιγμή εξετάζονται διάφοροι τρόποι αντιμετώπισης αυτής της επιχειρηματολογίας, η οποία απορρίπτει κατηγορηματικά όλα τα υπάρχοντα επιστημονικά τεκμήρια.
Οι ανακριβείς ισχυρισμοί περί έλλειψης επιστημονικής αυστηρότητας συνδέονται άρρηκτα με την πεποίθηση, η οποία πηγάζει από το ατομιστικό μοντέλο σκέψης, ότι είναι κατ’ αρχήν αδύνατον να επιτευχθούν οποιεσδήποτε επιδράσεις στον οργανισμό μέσω των υψηλών αραιώσεων της Ομοιοπαθητικής ή μέσω φαρμάκων που παρασκευάζονται σύμφωνα με τις αρχές παραγωγής της Ανθρωποσοφικής Ιατρικής.
Αυτό με το οποίο βρισκόμαστε αντιμέτωποι εδώ είναι το γεγονός ότι ένα συγκεκριμένο μοντέλο σκέψης (ένα παράδειγμα) ανακηρύσσεται ως το μοναδικό έγκυρο. Ωστόσο, ο Θεμελιώδης Νόμος της Γερμανίας απαγορεύει κατ’ αρχήν στο κράτος να λαμβάνει θέση υπέρ ενός συγκεκριμένου επιστημονικού παραδείγματος. Κατά συνέπεια, ο Νόμος περί Φαρμάκων του 1976 αναφέρει ότι: «δεν μπορεί να αποτελεί καθήκον του νομοθέτη, σε περιπτώσεις επιστημονικά αμφισβητούμενων θέσεων, να κωδικοποιεί μια γενικά δεσμευτική “κατάσταση της επιστημονικής γνώσης”, επιβάλλοντας μονομερώς συγκεκριμένες μεθόδους· αντίθετα, στον τομέα της αδειοδότησης οφείλει να αντανακλά τον επιστημονικό πλουραλισμό που υπάρχει στη φαρμακοθεραπεία». (Γερμανική Ομοσπονδιακή Βουλή (Bundestag), Επιτροπή Νεολαίας, Οικογένειας και Υγείας. Έκθεση σχετικά με τη μεταρρύθμιση της φαρμακευτικής νομοθεσίας. Κοινοβουλευτικό Έγγραφο 7/5091, 28 Απριλίου 1976).
Το 2018, ο Peter Matthiessen († 30 Απριλίου 2019) είχε επισημάνει με διορατικότητα πως ο «μονοπαραδειγματικός αναγωγισμός» συμβαδίζει τελικά πάντοτε με την ανάπτυξη ολοκληρωτικών δομών σκέψης, «για τις οποίες η δογματική ιδεολογία σημαίνει τα πάντα, ενώ ο σεβασμός του δικαιώματος του πολίτη στον αυτοκαθορισμό, η ανεκτικότητα απέναντι σε όσους εκπροσωπούν άλλους τρόπους σκέψης και πρακτικής, η ατομική αναζήτηση της γνώσης και ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας δεν σημαίνουν τίποτε».
Φαίνεται ότι σήμερα βρισκόμαστε ακριβώς σε μια τέτοια κατάσταση, όπου η ελευθερία αναζήτησης της επιστημονικής γνώσης χωρίς προκαταλήψεις, βασισμένη σε μια απροκατάληπτη σκέψη, θα μπορούσε να πει κανείς ότι τίθεται θεμελιωδώς υπό αμφισβήτηση από το κράτος. Καλούμαστε, λοιπόν, όχι μόνο να αγωνιστούμε για την Ανθρωποσοφική Ιατρική ως τέτοια, αλλά με την ίδια ένταση και για τον επιστημονικό πλουραλισμό.
Καλούμαστε όχι μόνο να επιχειρήσουμε να ερευνήσουμε την Ανθρωποσοφική Ιατρική σύμφωνα με τα κριτήρια της επικρατούσας επιστημονικής αντίληψης, αλλά και να υπερασπιστούμε με θάρρος την έρευνα που χρησιμοποιεί άλλες μεθόδους, στο πνεύμα αυτού του πλουραλισμού· με άλλα λόγια, να θέσουμε νέα πρότυπα αντί απλώς να προσαρμοζόμαστε στα ήδη επικρατούντα.
Αυτό απαιτεί θάρρος. Ο Rudolf Steiner μίλησε για το θάρρος προς τη γνώση σε σχέση με την πορεία της πνευματικής εκπαίδευσης και για το θάρρος προς τη θεραπεία σε σχέση με την Ανθρωποσοφική Ιατρική. Καλούμαστε να αναπτύξουμε νέους τρόπους σκέψης ακόμη πιο εντατικά από ό,τι στο παρελθόν, και στο επίκεντρο φαίνεται να βρίσκεται το ζήτημα νέων μορφών οικοδόμησης κοινότητας στον χώρο της υγείας. Η ώθηση του Ραφαήλ είναι μια ώθηση που οικοδομεί κοινότητα σε κάθε επίπεδο, και είναι ακριβώς αυτή που τίθεται υπό αμφισβήτηση από την οικονομικοποίηση του συστήματος υγείας μας.
Το εξωτερικό αρχέτυπο μιας τέτοιας οικοδόμησης κοινότητας (όπου οι διάφορες ιατρικές επαγγελματικές ομάδες αναπτύσσονται μέσα σε μια κοινή συνείδηση ότι η καθεμία συμβάλλει, με τον δικό της τρόπο, στη θεραπεία των ασθενών που φροντίζουν· ο τόπος όπου πολλοί άπειροι εκπαιδευόμενοι συναντούν για πρώτη φορά την Ανθρωποσοφική Ιατρική και όπου αυτή η εμπειρία διαμορφώνει την υπόλοιπη ζωή τους) είναι τα νοσοκομεία μας. Και αυτά, όμως, κινδυνεύουν εξαιτίας της μεταρρύθμισης του συστήματος υγείας και απαιτούν τη στενή προσοχή και φροντίδα μας.
Ο Gerhard Kienle, ιδρυτής του πρώτου νοσοκομείου στη Γερμανία, το περιέγραψε ως έναν τόπο Μυστηρίων, όπου το επίκεντρο δεν βρίσκεται μόνο στην εξωτερική θεραπεία, αλλά και στο ερώτημα πώς πρέπει να κατευθύνεται η θεραπευτική παρέμβαση, «ώστε, από τη μία πλευρά, η οντότητα του ανθρώπου να μπορεί να αναπτυχθεί πλήρως μέσα στη σωματικότητά της (υγιεινή) και, από την άλλη, μέσα από την ασθένεια να γεννιέται ο καρπός για την αιώνια ουσία του ανθρώπου, έτσι ώστε σε κάθε ασθένεια να τίθεται σε κίνηση η διαδικασία της ανάστασης».
Ωστόσο, για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος, πέρα από την εξωτερική συνεργασία, υπάρχει επίσης ανάγκη για εσωτερική, (εσωτερική με την έννοια της εσωτερικής πνευματικής εργασίας) οικοδόμηση κοινότητας από τις επιμέρους ιατρικές επαγγελματικές ομάδες (όπως αυτή εγκαινιάστηκε αρχικά από τον Rudolf Steiner για τους ιατρούς και το νοσηλευτικό προσωπικό). Μια τέτοια κοινότητα μπορεί να ενισχύσει τη δύναμη και την πρωτοβουλία που απαιτούνται τόσο για τη θεραπεία των ασθενών όσο και για την υπεράσπιση της Ανθρωποσοφικής Ιατρικής στον κόσμο. Θα υπάρξει επίσης επείγουσα ανάγκη για νέες μορφές κοινοτήτων ασθενών, με νέες μορφές ασφάλισης που θα προωθούν ενεργά την Ανθρωποσοφική Ιατρική προς τα έξω. Η «Weil’s hilft» και η αλληλέγγυα κοινότητα Samarita Solidargemeinschaft e.V. αποτελούν ελπιδοφόρες προσεγγίσεις προς αυτή την κατεύθυνση.

Η θέληση για θεραπεία – διαμορφώνοντας από κοινού, με νέους τρόπους, το μέλλον της Ανθρωποσοφικής Ιατρικής
Ο Τομέας της Ιατρικής, στο μέτρο των δυνατοτήτων της, συνεχίζει να συμβάλλει στη μελλοντική ανάπτυξη της Ανθρωποσοφικής Ιατρικής. Οι νομικές δυνατότητες θα εξεταστούν λεπτομερώς, θα διερευνηθούν νέα μοντέλα αλληλεγγύης και αμοιβαιότητας στον χώρο της υγειονομικής περίθαλψης και, όπου κριθεί σκόπιμο, θα δημιουργηθεί μέσω ιδιωτικών συνεργασιών ένα Ταμείο Ανθρωποσοφικής Ιατρικής. Ο Τομέας της Ιατρικής έχει διευρύνει τη δραστηριότητά της στον τομέα των δημοσίων σχέσεων και θα συνεχίσει να το πράττει και στο μέλλον, τόσο όσον αφορά τη γενικότερη κατανόηση της Ανθρωποσοφικής Ιατρικής όπως αυτή παρουσιάζει τον εαυτό της όσο και στους τομείς της επιστήμης και της έρευνας.
Παράλληλα, θα συμβάλουμε ώστε να καταστούν ακόμη περισσότερο προσβάσιμα τα πνευματικά θεμέλια που ο Rudolf Steiner προσέφερε στην Ανθρωποσοφική Ιατρική (περισσότερο ίσως από ό,τι σε σχεδόν οποιοδήποτε άλλο πεδίο) μέσω των συνεδρίων και των colloquia μας (συναντήσεις επιστημονικού ή ακαδημαϊκού διαλόγου) στο Goetheanum και σε χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτή την οπισθοδρόμηση ως ευκαιρία για να προχωρήσουμε μπροστά με θάρρος!

Με θερμούς χαιρετισμούς,
Marion Debus, Karin Michael και Dagmar Brauer