R. Steiner: Θαύματα του Κόσμου – Μόναχο 19 Αυγούστου 1911 – GA 129

Στην πορεία του ανθρώπινου ιστορικού γίγνεσθαι, έδρασαν μέσα στην ανθρώπινη φύση δυνάμεις που μεταμόρφωσαν ολόκληρη τη σχέση ανάμεσα στη Δήμητρα και την ανθρωπότητα. Η Δήμητρα εκδιώχθηκε, κατά κάποιον τρόπο, από το αρχαίο, λεπτοφυές ανθρώπινο σώμα, από εκείνο το αρχαίο αστρικό σώμα που ανέπτυσσε την ικανότητα της διόρασης. Ο Έρως ανέλαβε τότε δράση. Από την άλλη πλευρά, όπως σας έδειξα σήμερα, άλλες δυνάμεις της ανθρώπινης φύσης, ελεύθερες από την επίδραση του Έρωτα, υποτάχθηκαν σε μεγαλύτερο βαθμό στη Δήμητρα. Έτσι, από την αρχαία ατλαντική εποχή έως σήμερα, δρα επάνω στην ανθρώπινη φύση μια δύναμη γίγνεσθαι και μετασχηματισμού με τριπλό τρόπο: μια τριπλή διαδικασία μεταβολής και μεταμόρφωσης, η οποία, έχοντας ως αφετηρία το αιθερικό σώμα, κατευθύνεται προς το φυσικό σώμα, προς το ίδιο το αιθερικό σώμα και προς το αστρικό σώμα.
Αυτή η δύναμη του γίγνεσθαι και του μετασχηματισμού υπήρχε ανέκαθεν μέσα στην ανθρώπινη φύση και εξακολουθεί να δρα μέσα μας. Μας μεταβάλλει από τη νεότητα έως τα γηρατειά, αντικαθιστώντας σταδιακά τις δυνάμεις του Έρωτα με εκείνες της Δήμητρας. Μέσα στην οργάνωσή μας δρα αυτό το τριπλό γίγνεσθαι: στο φυσικό σώμα δημιουργεί τις μεταβαλλόμενες καταστάσεις της ασθένειας και της υγείας· στο αιθερικό σώμα προκαλεί μια διαφορετική αντανάκλαση της γνώσης· και στο αστρικό σώμα μεταμορφώνει τον ίδιο τον πυρσό της γνώσης.

---

Με μια δεύτερη ανάγνωση

Στο απόσπασμα αυτό, ο Rudolf Steiner χρησιμοποιεί δύο μεγάλες μορφές της ελληνικής μυθολογίας, τον Έρωτα και τη Δήμητρα, όχι απλώς ως θεότητες ενός αρχαίου κόσμου, αλλά ως εικόνες πραγματικών δυνάμεων που δρουν μέσα στην ανθρώπινη φύση. Ο Έρως αντιπροσωπεύει εδώ τις δυνάμεις της νεότητας, της έλξης, της ανάπτυξης και της ζωτικής εξωστρέφειας, ενώ η Δήμητρα συνδέεται με μια διαφορετική αρχή: εκείνη της ωρίμανσης, της μεταμόρφωσης και της εσωτερίκευσης των δυνάμεων που προηγουμένως υπηρετούσαν τη σωματική ανάπτυξη. Η ιδιαίτερη σημασία του αποσπάσματος βρίσκεται ακριβώς στο ότι ο Steiner δεν αντιμετωπίζει τη γήρανση ως μια απλή διαδικασία φθοράς. Από τη νεότητα προς τα γηρατειά κάτι δεν χάνεται απλώς· κάτι μεταμορφώνεται. Δυνάμεις που σε μια περίοδο της ζωής εργάζονται μέσα στη σωματική οργάνωση αλλάζουν τρόπο δράσης και μπορούν να εμφανιστούν σε ένα διαφορετικό επίπεδο ως δυνάμεις συνείδησης και γνώσης.
Εδώ συναντούμε μία από τις χαρακτηριστικότερες ιδέες της ανθρωποσοφικής κατανόησης του ανθρώπου: ότι η σωματική ζωή και η ζωή της συνείδησης δεν αποτελούν δύο ανεξάρτητους κόσμους. Οι ίδιες δυνάμεις που συμμετέχουν στη διαμόρφωση και τη συντήρηση του οργανισμού μπορούν, μέσα στην πορεία της βιογραφίας, να αλλάζουν λειτουργία και να γίνονται διαθέσιμες για την εσωτερική ανάπτυξη του ανθρώπου.
Γι’ αυτό και η αναφορά του Steiner στην υγεία και την ασθένεια αποκτά ιδιαίτερο βάρος. Το ανθρώπινο σώμα δεν παρουσιάζεται ως μια στατική μηχανή που άλλοτε λειτουργεί σωστά και άλλοτε παρουσιάζει βλάβες, αλλά ως ένα πεδίο συνεχούς γίγνεσθαι. Υγεία, ασθένεια, ανάπτυξη, γήρανση και γνώση εμφανίζονται ως διαφορετικές εκφράσεις μιας βαθύτερης διαδικασίας μεταμόρφωσης. Η μετάβαση από τον Έρωτα στη Δήμητρα μπορεί επομένως να διαβαστεί και ως μια εικόνα της ίδιας της ανθρώπινης βιογραφίας. Η ζωή δεν μας αφαιρεί απλώς τις δυνάμεις της νεότητας. Μας καλεί να τις μετασχηματίσουμε.
Εδω μπορουμε να συναντήσουμε την πιο σύγχρονη διάσταση αυτών των λόγων του 1911: απέναντι σε έναν πολιτισμό που συχνά αντιμετωπίζει τη νεότητα ως κορυφαία κατάσταση και τη γήρανση ως σταδιακή απώλεια, ο Steiner προτείνει μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Το γήρας δεν είναι μόνο αυτό που απομένει όταν υποχωρεί η νεότητα. Μπορεί να είναι το αποτέλεσμα μιας βαθιάς μεταμόρφωσης των ίδιων δυνάμεων που κάποτε οικοδόμησαν τον άνθρωπο. Η Δήμητρα δεν έρχεται απλώς όταν αποχωρεί ο Έρως. Έρχεται όταν αυτό που υπήρξε δύναμη ζωής καλείται να γίνει δύναμη συνείδησης.

Το βιβλίο “Θαύματα του Κόσμου“