Dr Michaela Glöckler | Eliant

Τον Δεκέμβριο, η European Commission δημοσίευσε την έκδοση 3.0 του Digital Competence Framework for Citizens – ενός αναλυτικού πλαισίου που περιγράφει τις δεξιότητες που καλείται να διαθέτει ο σύγχρονος πολίτης, ανάλογα με το επίπεδο ψηφιακής επάρκειας που επιθυμεί να αποκτήσει. Αν και το πλαίσιο αυτό απευθύνεται κατ’ αρχήν σε ενήλικες, συχνά ερμηνεύεται – σιωπηρά αλλά αποφασιστικά – ως κατευθυντήρια γραμμή για την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με έμφαση στη συστηματική και πρώιμη χρήση ψηφιακών εργαλείων, ακόμη και τεχνητής νοημοσύνης. Εδώ όμως ανακύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα: πότε η ψηφιακή εκπαίδευση ενισχύει τον άνθρωπο και πότε τον αποδυναμώνει;
Οι περισσότεροι από όσους σχεδιάζουν τέτοιες πολιτικές φαίνεται να λησμονούν κάτι ουσιώδες: ότι οι ίδιοι απέκτησαν τον ψηφιακό τους γραμματισμό ως ενήλικες — είτε μέσα από την επαγγελματική εμπειρία είτε μέσω εντατικών μαθησιακών κύκλων. Και ότι η δημιουργικότητα, η ψυχική ανθεκτικότητα, η συγκέντρωση και οι ψυχοκινητικές δεξιότητες που τους επέτρεψαν να σταθούν στον ψηφιακό κόσμο, καλλιεργήθηκαν σε μεγάλο βαθμό σε σχολικά και παιδικά χρόνια χωρίς οθόνες.

Οι δεξιότητες που δεν «κατεβαίνουν» ψηφιακά
Ακριβώς αυτές οι δεξιότητες — που μπορούν να καλλιεργηθούν μόνο στον αναλογικό κόσμο της άμεσης εμπειρίας, της κίνησης, της σχέσης και της ζωντανής σκέψης — βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο μιας διαφορετικής ευρωπαϊκής ανησυχίας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει την προσέγγιση HERMMES ως εκείνη που «βοηθά παιδιά και νέους να γίνουν ψηφιακά ανθεκτικοί και ώριμοι χρήστες των μέσων». Η προσέγγιση αυτή αναπτύχθηκε από 15 οργανισμούς-εταίρους, υπό τον συντονισμό του European Council for Steiner Waldorf Education (ECSWE), και έχει ήδη παρουσιαστεί και συζητηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η HERMMES δεν αντιμάχεται την τεχνολογία. Τη τοποθετεί.
Και κυρίως: δεν ξεκινά από το ερώτημα «τι εργαλεία να δώσουμε στα παιδιά;», αλλά από το «ποιον άνθρωπο θέλουμε να διαμορφώσουμε;».
Στο πλαίσιο αυτό, η έναρξη — τον Σεπτέμβριο του 2026 — ενός 15μηνου προγράμματος εκπαίδευσης Πρεσβευτών HERMMES αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα: όχι προς περισσότερη ψηφιοποίηση, αλλά προς παιδαγωγική διάκριση και ευθύνη.

H δημοκρατία σε δοκιμασία
Το ζήτημα όμως δεν είναι μόνο παιδαγωγικό. Είναι βαθιά πολιτισμικό και πολιτικό.
Η παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων μετατοπίζεται. Και η Ευρώπη καλείται να επαναπροσδιορίσει τη θέση της μέσα σε μια νέα -και συχνά αποσταθεροποιημένη- παγκόσμια τάξη. Το δημοκρατικό, αξιακό πλαίσιο που οικοδομήθηκε μεταπολεμικά δοκιμάζεται, καθώς ισχυρές αυταρχικές δομές δεν διστάζουν να αμφισβητήσουν θεσμούς, κοινοβούλια και την ίδια τη δημοκρατική διαδικασία.
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, οι μεταρρυθμίσεις «από τα πάνω» δεν αρκούν.
Χρειάζεται ενεργοποίηση της κοινωνίας των πολιτών – μεταρρυθμίσεις από τα κάτω, που καλλιεργούν συμμετοχή, διαφάνεια και συνυπευθυνότητα.
Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται και η δράση της ELIANT, η οποία -συχνά σε συνεργασία με άλλες πρωτοβουλίες- επιδιώκει μια πολιτισμική στροφή βασισμένη σε δημοκρατικές αξίες. Κεντρικό της αίτημα: ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θέτει στο επίκεντρο την υγιή ανάπτυξη του παιδιού, και όχι τις βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις της οικονομίας ή της τεχνολογικής προσαρμογής.

Οικονομία χωρίς όρια, κόσμος χωρίς ισορροπία
Η ίδια ανάγκη επαναπροσδιορισμού αφορά και την οικονομία. Όπως κανένας ζωντανός οργανισμός δεν μπορεί να αναπτύσσεται επ’ άπειρον, έτσι και ένα οικονομικό σύστημα βασισμένο στο ιδεώδες της ατέρμονης ανάπτυξης οδηγεί, αναπόφευκτα, σε οικολογική και κοινωνική εξάντληση.
Η μετάβαση σε κυκλική, προσανατολισμένη στις πραγματικές ανάγκες οικονομική σκέψη, σε όλο το μήκος της αλυσίδας αξίας, δεν αποτελεί πλέον ιδεολογική επιλογή· είναι ζήτημα επιβίωσης.

Ένα αξιακό μέλλον ως κοινή ευθύνη
Σήμερα, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τη μετάβαση από ένα σύστημα βασισμένο σε κανόνες, σε ένα σύστημα βασισμένο στην ισχύ. Αυτό καθιστά ακόμη πιο αναγκαία τη μακρόπνοη εργασία για μια αξιακή τάξη της κοινωνικής ζωής  όπως δείχνει, μεταξύ άλλων, και το παράδειγμα του Sekem.
Ένα τέτοιο μέλλον μπορεί να υπάρξει μόνο εάν πολλοί άνθρωποι αισθανθούν ότι συν-ευθύνονται γι’ αυτό και ενεργήσουν, ο καθένας μέσα στη σφαίρα επιρροής του.
Ίσως τελικά το ερώτημα δεν είναι αν τα παιδιά θα γίνουν ψηφιακά ικανά.
Αλλά αν θα γίνουν ελεύθεροι, ώριμοι και υπεύθυνοι άνθρωποι – ικανοί να χρησιμοποιούν την τεχνολογία χωρίς να καθορίζονται από αυτήν.

Σχετικές ιστοσελίδες

Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Ψηφιακών Δεξιοτήτων (DigComp 3.0)
European Commission – Digital Competence Framework for Citizens
https://joint-research-centre.ec.europa.eu/digcomp_en

HERMMES Ambassador Training Programme (start Sept 2026)
https://hermmes.eu/hermmes-ambassador-training/

European Council for Steiner Waldorf Education
https://ecswe.eu

ELIANT – European Alliance of Initiatives for Applied Anthroposophy
https://eliant.eu

SEKEM Initiative (Egypt)
https://www.sekem.com

Απόδοση: Γεράσιμος Ε. Κατραμάδος ©Element 2026