Συνέντευξη του Jens Heisterkamp με τον Florian Stintzing από τη Wala

Στις φυσικές μεθόδους θεραπείας και φροντίδας, το ζητούμενο δεν είναι απλώς οι μεμονωμένες δραστικές ουσίες, αλλά πάντοτε ένα πολυσύνθετο μίγμα. Αυτό το θεματικό πεδίο απασχολεί τον Florian Stintzing από τη Wala στο Bad Boll. Για να ενισχύσει την προσοχή προς αυτή την κατεύθυνση, οικοδομεί συμμαχίες ενάντια στον επιστημονικό αναγωγισμό και υπερασπίζεται τη σημασία της πολυμορφίας ακόμη και στην έρευνα.

---

Κύριε Stintzing, πώς προσεγγίσατε το θέμα των φαρμακευτικών φυτών;
Είμαι, αρχικά, τεχνολόγος τροφίμων. Όμως ανέκαθεν με ενδιέφεραν οι φυσιολογικές διεργασίες μέσα στο φυτό. Τι είναι, τελικά, αυτό που αποκαλούμε «ζωντανό»; Μπορούμε να μάθουμε κάτι από αυτό; Και, στην πραγματικότητα, το ζήτημα των πολύπλοκων ουσιών ήταν πάντα παρόν στις σκέψεις μου.

Τι σημαίνει ακριβώς αυτός ο όρος;
Όλα τα τρόφιμα είναι ήδη πολύ-ουσίες, δηλαδή περιέχουν πολλά περισσότερα από τα απλά μεμονωμένα συστατικά. Όταν πίνετε ένα τσάι, δεν απολαμβάνετε απλώς ζεστό νερό με κάποιο άρωμα. Είναι μια ποικιλία αρωμάτων και τανινών που αναπτύσσονται με το ζεστό νερό.
Και το αν θα προσθέσω ζάχαρη ή μέλι δεν είναι το ίδιο, παρόλο που χημικά μοιάζουν, σωστά;
Δεν είναι το ίδιο. Στο μέλι, πέρα από τα διαφορετικά σάκχαρα, υπάρχουν και χρωστικές ουσίες, ένζυμα· και το λέω με πλήρη επίγνωση, υπάρχει και ήλιος εκεί μέσα. Όλα αυτά λείπουν από τη ραφιναρισμένη ζάχαρη. Η κοινή ζάχαρη δεν έχει άρωμα, είναι απλώς γλυκιά. Το αυθεντικό μέλι περιέχει ίχνη από τα φυτά που επισκέφθηκαν οι μέλισσες.

Ποια είναι η σημασία αυτής της αρχής της πολυουσίας για τα φάρμακα;
Είναι σύνηθες στη σύγχρονη ιατρική να απομονώνονται και να αξιοποιούνται οι μεμονωμένες δραστικές ουσίες. Η σύγχρονη ιατρική έχει επικεντρωθεί στις μονο-ουσίες. Μία ουσία, μία ακριβής δράση — αυτό είναι το μοντέλο. Στη Wala επεξεργαζόμαστε φυσικές ουσίες, και αυτές είναι πάντοτε πολυσύνθετα μείγματα. Βεβαίως περιέχουν και μεμονωμένες δραστικές ουσίες. Αλλά μια δραστική ουσία δεν δρα μόνη της· υποστηρίζεται συνεργατικά από τις συνοδευτικές ουσίες, οι οποίες διαμορφώνουν τη δράση της. Όταν έχουμε ως στόχο την υγεία, επιδιώκουμε πάντοτε να αποκαταστήσουμε μια ισορροπία. Όταν είστε άρρωστοι, αυτή η ισορροπία έχει διαταραχθεί. Και στη θεραπεία δεν θέλουμε απλώς να προσθέσουμε μια ουσία για να καλύψουμε μια έλλειψη, αλλά να επανενεργοποιήσουμε τους ρυθμιστικούς μηχανισμούς του σώματος, ώστε να μπορέσει ο ίδιος να επαναφέρει τη χαμένη του ατομική ισορροπία. Στις φυσικές ουσίες, το σημαντικό είναι οι ποιότητες και η μεταξύ τους αλληλεπίδραση — αυτές είναι που κινητοποιούν θεραπευτικές διαδικασίες. Οι ακριβείς συγκεντρώσεις των επιμέρους ουσιών δεν βρίσκονται τόσο πολύ στο προσκήνιο όσον αφορά τη θεραπευτική τους επίδραση.

Ένα παράδειγμα: Η Άρνικα δρα κατά των οιδημάτων. Αυτό οφείλεται μόνο σε μια συγκεκριμένη δραστική ουσία;
Εμείς λέμε: ολόκληρο το εκχύλισμα του φυτού είναι δραστικό συστατικό, μαζί με τις συνοδευτικές ουσίες, που ονομάζονται μήτρα (matrix). Και σε αυτή τη συνολική μήτρα, το δραστικό συστατικό παραμένει σταθερό και διατηρεί την αντιοιδηματική του δράση. Αυτό είναι ένα σημαντικό πλεονέκτημα των πολυαποτελεσματικών ουσιών, καθώς αλληλοενισχύονται.

Πώς διατηρείτε τις δραστικές ουσίες με τον πιο βέλτιστο τρόπο;
Το ερώτημα είναι αν θα χρησιμοποιήσω έλαιο για να αναδείξω τη θεραπευτική δράση ή νερό ή αλκοόλ. Αυτό εξαρτάται από τον εκάστοτε στόχο. Ο Hauschka είχε την έξυπνη ιδέα να επιτύχει τη συντήρηση χωρίς αλκοόλ. Με το νερό μόνο δεν ήταν δυνατό, επειδή δεν υπήρχε μικροβιολογική ευσταθία. Στη συνέχεια, πειραματίστηκε με μια ρυθμική διαδικασία παραγωγής και κατέληξε σε μια διαδικασία ζύμωσης, η οποία είναι μια άλλη μορφή συντήρησης μέσω οξίνισης. Και αυτό λειτούργησε, η μέθοδος του είναι σήμερα επίσημα αναγνωρισμένη και καταγεγραμμένη στο Homöopathisches Arzneibuch (Ομοιοπαθητικό Φαρμακοποιείο). Αυτή η μέθοδος δεν εξασφαλίζει μόνο τη συντήρηση, αλλά δημιουργεί και κάτι ακόμα πιο ευφυές: ο Hauschka μιλούσε για προ-πέψη (Vor-Verdau). Η δραστική ουσία γίνεται πολύ πιο διαθέσιμη. Αν το εξετάσουμε σήμερα με τις πιο σύγχρονες μεθόδους, τότε συμβαίνει κάτι παρόμοιο με αυτό που συμβαίνει βιοχημικά στο έντερο. Δηλαδή, μέσω της ζύμωσης, οι ουσίες διασπώνται έτσι ώστε ο ασθενής οργανισμός να καταβάλλει λιγότερη προσπάθεια κατά την απορρόφησή τους. Ωστόσο, η ζύμωση έχει και άλλα αποτελέσματα, όπως για παράδειγμα τη δημιουργία αρωματικών ουσιών. Ο ειδικός ρόλος των γαλακτοβακίλλων και οι ακριβείς μεταβολικές τους δραστηριότητες αποτελούν αντικείμενο της ερευνητικής μας εργασίας.

Μεταξύ άλλων, έχετε ερευνήσει την επιρροή διαφορετικών τοποθεσιών στην πικραλίδα. Ποια ήταν τα αποτελέσματα;
Στη φυσική τοποθεσία, όπου το φυτό αναπτύσσεται από τη φύση του, μπορεί να διακρίνει κανείς μια μορφή ανάπτυξης, μια συγκεκριμένη μορφολογία. Όταν συναντάμε το φυτό σε μια άλλη τοποθεσία, δεν αλλάζει μόνο η μορφολογία του, αλλά και τα συστατικά του. Το γνωρίζουμε και από την αμπελουργία: η ίδια ποικιλία σταφυλιού έχει διαφορετική γεύση σε διαφορετική τοποθεσία με διαφορετικό έδαφος, επειδή το έδαφος προσδίδει κάτι διαφορετικό στο φυτό. Στην αμπελουργία το έχουν καταλάβει, ειδικά στη Γαλλία, όπου ευτυχώς η βιοδυναμική καλλιέργεια καθιερώνεται όλο και περισσότερο.
Στην περίπτωση της πικραλίδας, το αρχικό μας ερώτημα ήταν αν το φυτό μπορεί να καλλιεργηθεί, επειδή η συγκομιδή του σε μεμονωμένες περιοχές είναι πολύ χρονοβόρα. Και τότε διαπιστώσαμε ότι το έδαφος στον κήπο θεραπευτικών φυτών Wala είναι πολύ πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά. Αυτό δεν του έκανε καλό, τα φύλλα έγιναν πολύ μεγάλα και ο χαρακτηριστικός συσπασμένος σκελετός των φύλλων δεν υπήρχε πια. Και κατά τη διαδικασία ζύμωσης σύμφωνα με τη μέθοδο Hauschka, η αρχική τανίνη ανατράπηκε και η ζύμωση δεν πέτυχε. Επομένως, δεν είναι δυνατό να μεταφυτεύονται τα φυτά χωρίς να υποστούν αλλαγές. Η τοποθεσία καθορίζει τη μορφή και το φάσμα των συστατικών τους.

Η προσέγγιση των πολλαπλών ουσιών φαίνεται να σηματοδοτεί ακριβώς τη μετάβαση από τον αναγωγισμό σε μια ολιστική αντίληψη. Μπορεί η διαφορά να αποδειχθεί και εμπειρικά;
Αν πάρω μια μεμονωμένη ουσία, μπορώ, για παράδειγμα, να την εκθέσω σε μια κυτταρική καλλιέργεια καρκινικών κυττάρων σε δοκιμαστικό σωλήνα και να δω τι αποτέλεσμα έχει η ουσία. Αυτό το αποδείξαμε, για παράδειγμα, με το Helleborus, το χριστουγεννιάτικο τριαντάφυλλο (Christrose) , παίρνοντας πρώτα μεμονωμένες δραστικές ουσίες και στη συνέχεια, για σύγκριση, το εκχύλισμα ολόκληρου του φυτού. Η ποσότητα των μεμονωμένων δραστικών ουσιών ήταν η ίδια, αλλά η επίδραση ήταν σαφώς ισχυρότερη στο εκχύλισμα πολλαπλών ουσιών του Helleborus, αν και θα περίμενε κανείς την ίδια επίδραση. Ωστόσο, ήταν διαφορετική. Προφανώς, υπάρχει μια συνεργιστική αλληλεπίδραση μεταξύ των δραστικών ουσιών και των συνοδευτικών ουσιών, και αυτό αποτελεί πλέον αντικείμενο εντατικής έρευνας.
Το γνωρίζουμε και από άλλα φυτά, όπως το βαλσαμόχορτο. Η δραστική ουσία υπερικίνη δεν διαλύεται καλά στο νερό όταν είναι απομονωμένη. Ωστόσο, όταν βρίσκεται σε εκχύλισμα βαλσαμόχορτου, μπορείτε να βρείτε πολύ υψηλότερες συγκεντρώσεις, δηλαδή περίπου 400 φορές υψηλότερες. Αυτό σημαίνει ότι οι συνοδευτικές ουσίες, η μήτρα, βελτιώνουν τη διαλυτότητα. Επιπλέον, η υπερικίνη ενισχύεται στην δράση της από άλλα συστατικά. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε εδώ για συνεργασία των ουσιών. Και όσο έχουμε ολόκληρο το εκχύλισμα του φυτού, δεν υπάρχει κίνδυνος υπερδοσολογίας, κάτι που μπορεί να συμβεί πιο γρήγορα με την απομονωμένη δραστική ουσία.

Δηλαδή ποικιλία αντί για μονομέρεια;
Πρόκειται για τη μελωδία των υλικών, για μια δικτυωμένη σκέψη στο ζωντανό. Και η ενίσχυση αυτής της αντίληψης δεν είναι μόνο επιστημονικό ζήτημα, αλλά και πολιτιστικό καθήκον. Η ποικιλία ενισχύει την ανθεκτικότητα, την αντοχή στην μονομέρεια. Πρόκειται για την καλλιέργεια και την εκτίμηση του πλουραλισμού. Σε αυτό περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, η ποικιλία των θεραπειών, ο πλουραλισμός των απόψεων, η καλλιτεχνική ποικιλία. Αυτό ισχύει και για την αλληλεπίδραση των φυσικών ουσιών. Ο αναγωγισμός, αντίθετα, οδηγεί σε περιορισμούς σε όλους τους τομείς και, τελικά, δεν μπορεί να δείξει σεβασμό για τη ζωή. Κατανοώ φυσικά την τάση προς τον αναγωγισμό σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο περίπλοκος. Προσπαθούμε να απλοποιήσουμε τα πράγματα. Αλλά όταν απλοποιώ υπερβολικά, κάποια στιγμή καταλήγω σε λάθος συμπεράσματα. Μπορώ να ανιχνεύσω κάθε μεμονωμένο συστατικό σε ένα φυτό, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ξέρω πώς συνεργάζεται το ένα συστατικό με το άλλο. Μπορώ να τα περιγράψω μεμονωμένα, αλλά δεν έχω καμία εξήγηση για τον τρόπο δράσης τους. Τι κάνουμε στην πραγματικότητα όταν μειώνουμε; Είμαι πεπεισμένος ότι ο αναγωγισμός κάνει τα πράγματα πιο απλά σε ένα πρώτο στάδιο, αλλά σε ένα δεύτερο στάδιο χάνεται η ζωντάνια.

Συνεργάζεστε με την Wala σε διάφορους κύκλους και πλαίσια με άτομα που ασχολούνται με φυσικά προϊόντα σε πολύ διαφορετικούς τομείς. Με ποιον τρόπο συνεργάζεστε;
To ανεξάρτητο από εταιρείες Ίδρυμα Ολοκληρωμένης Ιατρικής και Φαρμακευτικής (Stiftung Integrative Medizin und Pharmazie) έχει ως στόχο να φέρει σε επαφή ιατρούς και φαρμακοποιούς – τόσο από τον χώρο της πρακτικής άσκησης όσο και από τον ακαδημαϊκό χώρο – οι οποίοι ενδιαφέρονται να προωθήσουν την συμπληρωματική ιατρική και τα φυσικά προϊόντα στο ευρύ κοινό.
Η εκπαίδευση σε αυτά τα θέματα εξαφανίζεται σταδιακά από τον ακαδημαϊκό χώρο. Για αυτό το λόγο, θέλουμε να προσφέρουμε προγράμματα όπως το θερινό σχολείο που έχουμε προγραμματίσει για το 2025. Επιπλέον, η ομάδα εργασίας για τα πολυμερή μίγματα είναι σημαντική, καθώς θέλουμε να δημιουργήσουμε από κοινού ένα αντίβαρο στον αναγωγισμό στην έρευνα των φυσικών ουσιών. Για παράδειγμα, η οργάνωση έχει εργαστεί εντατικά στο θέμα των αιθέριων ελαίων και έχει δημοσιεύσει σχετικά άρθρα. Τα αιθέρια έλαια δεν έχουν μόνο άρωμα, αλλά και αντιιική και αντιβακτηριακή δράση, καθώς και πολλές άλλες ιδιότητες. Το έλαιο λεβάντας, για παράδειγμα, έχει ηρεμιστική δράση. Με τα αιθέρια έλαια μπορείτε επίσης να αντικαταστήσετε τα συντηρητικά και να μειώσετε τη χρήση αντιβιοτικών. Είναι πραγματικά πολύχρηστα. Πριν από 10 χρόνια, στη Wala ιδρύσαμε ένα πρόγραμμα διδακτορικών σπουδών σε συνεργασία με καθηγητές Φαρμακευτικής Βιολογίας και Τεχνολογίας για νέους ακαδημαϊκούς. Μία φορά το χρόνο, οι νέοι ακαδημαϊκοί έχουν την ευκαιρία να ανταλλάξουν απόψεις για τα ερευνητικά τους προγράμματα στο Bad Boll και να υποστηρίξουν ο ένας τον άλλον με ερωτήσεις και συμβουλές.