Jasmin Peschke & Lea Knöpfler | Section of Agriculture

Το νερό είναι ένας πόρος ζωτικής σημασίας. Η παγκόσμια κατάσταση του νερού δείχνει ότι ο σημερινός τρόπος χρήσης του δεν είναι ούτε βιώσιμος ούτε υγιής. Οι συνέπειες είναι τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η αυξανόμενη έλλειψη νερού και η επιδείνωση της ποιότητάς του. Όλος ο κόσμος επηρεάζεται από αυτό. Τα μέτρα και οι στόχοι που έχουν εφαρμοστεί μέχρι σήμερα δεν επαρκούν για να βελτιώσουν την κατάσταση. Για να διασφαλιστεί ότι στο μέλλον θα υπάρχει αρκετό καθαρό νερό για όλους, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε την πραγματική του αξία και να το χρησιμοποιούμε υπεύθυνα.

Η Γη είναι γνωστή ως ο «γαλάζιος πλανήτης» – περίπου το 71% της επιφάνειάς της καλύπτεται από νερό. Για τους κοσμοναύτες στο διάστημα, το νερό έχει ιδιαίτερη σημασία: δεν είναι μόνο απαραίτητο για τη ζωή, αλλά και εξαιρετικά σπάνιο. Ταυτόχρονα, η θέα της Γης από το διάστημα μάς κάνει να συνειδητοποιούμε πόσο πολύτιμος είναι ο πλανήτης μας – μια οπτική που προκαλεί δέος. Μαζί με τη γη, τον αέρα και τη φωτιά, το νερό είναι ένα από τα τέσσερα στοιχεία που είναι αναγκαία για τη ζωή. Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από περίπου 60% νερό. Τα φρούτα και τα λαχανικά περιέχουν έως και 95% νερό: για παράδειγμα, το αγγούρι περιέχει έως και 97% και το μαρούλι 95% [1]. Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι το νερό είναι το κύριο συστατικό των ζωντανών οργανισμών και υπογραμμίζουν την αλήθεια της φράσης: «Το νερό είναι ζωή».
Η παγκόσμια κατάσταση του νερού γίνεται ολοένα και πιο ανισόρροπη, εμποδίζοντας την αειφόρο ανάπτυξη: τα υπόγεια ύδατα μειώνονται, οι ξηρασίες αυξάνονται και ταυτόχρονα οι πλημμύρες πληθαίνουν. Εδώ και αρκετά χρόνια, οι Εκθέσεις Παγκόσμιων Κινδύνων του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (WEF) κατατάσσουν τις υδατικές κρίσεις μεταξύ των σοβαρότερων παγκόσμιων κινδύνων. Στη δεύτερη θέση βρίσκεται η απώλεια της βιοποικιλότητας και η κατάρρευση των οικοσυστημάτων, που επίσης σχετίζονται άμεσα με το νερό [2].
Από τη συνολική ποσότητα νερού στη Γη, μόνο περίπου 2,5% είναι γλυκό νερό, εκ των οποίων μόλις το 0,6% είναι διαθέσιμο για τον άνθρωπο και τη φύση. Το ποσοστό αυτό μειώνεται συνεχώς λόγω της αυξανόμενης ρύπανσης. Η κατάσταση του νερού, επομένως, αφορά τους πάντες – όχι μόνο επειδή το νερό είναι η βάση για όλες τις ζωτικές λειτουργίες, αλλά και επειδή, εκτός από τις ορατές αλλαγές όπως οι υδάτινες καταστροφές και οι ελλείψεις, αρχίζουν να γίνονται αισθητές και αόρατες αλλοιώσεις, όπως η πτώση της ποιότητας του νερού. Κάθε χρόνο, περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι πεθαίνουν από ασθένειες που μεταδίδονται μέσω του νερού, όπως η διάρροια. Κύρια αιτία είναι το μολυσμένο πόσιμο νερό, που οφείλεται σε ανεπαρκή διαχείριση λυμάτων, έλλειψη υγειονομικής υποδομής ή ανεξέλεγκτη απόρριψη αποβλήτων που ρυπαίνουν τα υπόγεια ύδατα [2].
Ακόμη και σε χώρες με συστήματα παρακολούθησης του πόσιμου νερού, παρατηρείται αυξανόμενη παρουσία καταλοίπων όπως μικροπλαστικά ή οι λεγόμενες υπερ- και πολυφθοριωμένες ουσίες (PFAS). Πρόκειται για βιομηχανικές χημικές ενώσεις που χρησιμοποιούνται σε υφάσματα, συσκευασίες τροφίμων, αλλά και σε προϊόντα υψηλής τεχνολογίας όπως οι ημιαγωγοί. Είναι επίσης γνωστές ως «παντοτινές χημικές ουσίες», καθώς είναι εξαιρετικά ανθεκτικές, υδατοαπωθητικές και λιποαπωθητικές. Μόλις απελευθερωθούν στο περιβάλλον, είναι εξαιρετικά δύσκολο –αν όχι αδύνατο– να απομακρυνθούν [2]. Αυξανόμενη είναι και η ρύπανση από φυτοφάρμακα και νιτρικά. Μια ανάλυση της ρύπανσης των υπόγειων υδάτων από νιτρικά σε 292 περιοχές του κόσμου έδειξε ότι σε 49 περιοχές πάνω από το 25% των δειγμάτων υπερέβαινε το όριο των 50 mg/l που έχει θέσει ο ΠΟΥ [4]. Όσο πιο απερίσκεπτα χρησιμοποιούμε το νερό, τόσο περισσότερο επιβαρύνεται – και τόσο περισσότερο επιδεινώνεται η ποιότητά του. Η ποιότητα του νερού αποτελεί επομένως καθρέφτη του τρόπου ζωής μας.
Για να διασφαλιστεί ότι καθαρό νερό θα είναι διαθέσιμο για όλους στο μέλλον, έχουν καθοριστεί πολιτικοί στόχοι για καλύτερη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Για παράδειγμα, στο πλαίσιο των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης της Ατζέντας 2030 του ΟΗΕ (SDGs), όλοι οι άνθρωποι θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό και επαρκείς υποδομές υγιεινής [5]. Έχουν επίσης υιοθετηθεί στρατηγικές για πιο αποδοτική χρήση του νερού, και καλείται ο πληθυσμός να προσέξει το προσωπικό του «υδατικό αποτύπωμα».
Ωστόσο, για να αλλάξει ουσιαστικά η ρίζα του προβλήματος, πρέπει να αλλάξει και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το νερό: το νερό έχει την ιδιαιτερότητα να γίνεται αισθητό μόνο όταν υπάρχει πρόβλημα. Αυτό εκδηλώνεται, για παράδειγμα, στην ποσότητα – είτε είναι υπερβολική είτε ανεπαρκής – και στην ποιότητα. Όμως το νερό δεν «φωνάζει», παραμένει σιωπηλό – και γι’ αυτό συχνά θεωρείται δεδομένο. Αυτό που χρειάζεται είναι μια συνειδητή, προσεκτική προσέγγιση στο νερό, μια νέα εστίαση σε αυτό και μια νέα επίγνωση της αληθινής του αξίας. Αυτό ακριβώς είναι και το νόημα της βιοδυναμικής γεωργίας: ενισχύεται, για παράδειγμα, η δημιουργία χούμου στο έδαφος, που επιτρέπει στο έδαφος να απορροφά και να συγκρατεί το νερό. Επιπλέον, δεν χρησιμοποιούνται συνθετικά φυτοφάρμακα, ώστε να μην επιβαρύνεται ο υδροφόρος ορίζοντας. Αυτή η προσέγγιση επιτρέπει στο νερό να επιστρέψει στην καθαρή του μορφή και στην αληθινή του ποιότητα – και να υπηρετεί τη ζωή.

Αναφορές

[1] Hennig JS: “Wasserreiche Lebensmittel – Warum Wasser essen sichlohnt” foodspring; https://www.foodspring.de/magazine/wasserreiche-lebensmittel retrieved on 13/05/2025

[2] Eid U (2025): “Water! The global perspective.” Ernährungs-Umschau; 72(4): M248-54. DOI: 10.4455/eu.2025.017

[3] Schneider I (2025): “Water for human nutrition – where are the differences?” Ernährungs-Umschau; 72(4): M255-61. DOI: 10.4455/eu.2025.018

[4] Abascal E, Gómez-Coma L, Ortiz I, Ortiz A (2022): “Global diagnosis of nitrate pollution in groundwater and review of removal technologies” Science of The Total Environment 810(152233) doi.org/10.1016/j.scitotenv.2021.152233

[5] Global goals: “the 17 goals” https://www.globalgoals.org/goals/retrieved on 26/05/2025