Γεράσιμος Ε. Κατραμάδος | Ινστιτούτο Ανθρωποσοφικής Ιατρικής στην Ελλάδα

| Τι αποκαλύπτουν 122.890 μετρήσεις θερμοκρασίας από περισσότερα από 12.000 παιδιά

Ο πυρετός ενός παιδιού συχνά αντιμετωπίζεται σαν ένας αριθμός που πρέπει να μειωθεί. Μια μεγάλη ανάλυση δεδομένων από το μητρώο FeverApp δείχνει, όμως, ότι η θερμοκρασία κατά τη διάρκεια μιας εμπύρετης νόσου δεν είναι στατική. Ακολουθεί έναν σαφή εικοσιτετράωρο ρυθμό, ο οποίος αλλάζει το νόημα μιας μεμονωμένης μέτρησης.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου Witten/Herdecke ανέλυσαν 28.620 επεισόδια πυρετού σε 12.454 παιδιά ηλικίας από τη γέννηση έως επτά ετών. Το υλικό περιλάμβανε 122.890 χρονοσημασμένες μετρήσεις που καταγράφηκαν από τους γονείς στο σπίτι μεταξύ Σεπτεμβρίου 2019 και Σεπτεμβρίου 2023. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά μεγάλο σύνολο δεδομένων από την καθημερινή ζωή, έξω από το τεχνητό περιβάλλον μιας κλινικής εξέτασης.
Η μέση θερμοκρασία βρισκόταν στο χαμηλότερο σημείο της περίπου στις 06:00, με 38,25°C, και κορυφωνόταν γύρω στις 23:00, με 38,93°C. Η διαφορά ανάμεσα στο πρωινό κατώτατο και στο βραδινό ανώτατο σημείο έφθανε τους 0,68°C. Μετρήσεις υψηλού πυρετού, ίσες ή μεγαλύτερες από 39°C, καταγράφονταν λιγότερο συχνά νωρίς το πρωί και συχνότερα αργά το βράδυ ή τη νύχτα.
Ο ημερήσιος ρυθμός παρέμενε ορατός και κοντά σε καταγραφές χορήγησης αντιπυρετικών. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες σε αυτές τις περιπτώσεις δεν σημαίνουν ότι τα φάρμακα αύξησαν τον πυρετό· πιθανότερα αντανακλούν το γεγονός ότι οι γονείς έδιναν αντιπυρετικό όταν η θερμοκρασία ήταν ήδη υψηλή. Οι ίδιοι οι συγγραφείς επισημαίνουν αυτό το φαινόμενο ως σύγχυση λόγω ένδειξης. Το πρακτικό μήνυμα είναι ουσιαστικό. Μια χαμηλότερη πρωινή μέτρηση δεν πρέπει από μόνη της να θεωρείται απόδειξη ότι η νόσος υποχωρεί. Αντίστοιχα, μια βραδινή άνοδος μπορεί εν μέρει να ανήκει στον αναμενόμενο κιρκάδιο ρυθμό και δεν σημαίνει αυτομάτως επιδείνωση. Η αξιολόγηση χρειάζεται να περιλαμβάνει τη γενική κατάσταση, την ηλικία, την ενυδάτωση, την αναπνοή, την ανταπόκριση του παιδιού και τυχόν προειδοποιητικά σημεία.
Η αξία του FeverApp βρίσκεται και στον τρόπο παραγωγής των δεδομένων. Οι γονείς κατέγραφαν θερμοκρασία, συμπτώματα και φάρμακα την ώρα που συνέβαιναν, επιτρέποντας την παρατήρηση φαινομένων που δύσκολα αποτυπώνονται με μία επίσκεψη στον παιδίατρο.
Η μελέτη συναντά εδώ μια βασική κατεύθυνση της ανθρωποσοφικής παιδιατρικής: ο πυρετός γίνεται κατανοητός ως δυναμική διεργασία μέσα στον χρόνο και όχι ως απομονωμένη αριθμητική απόκλιση.

Έρευνα: Beerenbrock Y, Möhler R, Rathjens L, Jenetzky E, Martin DD. Diurnal variations of fever in children: results from an app-based observational study. BMC Pediatrics. 2026;26:719. DOI: 10.1186/s12887-026-07432-y.