Γεράσιμος Ε. Κατραμάδος | Ινστιτούτο Ανθρωποσοφικής Ιατρικής

Τα τελευταία χρόνια, κάτι που αρχικά έμοιαζε με παιδικό παιχνίδι έχει μετατραπεί σε έναν τομέα που φέρνει δισεκατομμύρια στις εταιρείες καλλυντικών: τα προϊόντα περιποίησης δέρματος που απευθύνονται (επίτηδες και στρατηγικά) σε παιδιά. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Market Research, ο παγκόσμιος τζίρος της παιδικής skincare αγοράς αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 1,2 δισ. ευρώ το 2024 σε 1,8 δισ. ευρώ έως το 2030 με μέση ετήσια ανάπτυξη σχεδόν 7 %. Η εικόνα που προβάλλει η διαφημιστική αφήγηση είναι γεμάτη χρώματα, παιχνίδι, ζωηρά cartoon μοτίβα και influencers που κάνουν skincare fun και «cool» για παιδιά. Είναι όμως αυτή μόνο μια αθώα τάση αυτοέκφρασης ή κάτι πιο βαθύ και πιο προβληματικό;

---

Από το παιχνίδι στην εμπορική στόχευση
Στην κορυφή αυτού του φαινομένου βρίσκονται ολοένα και περισσότερες μάρκες που στοχεύουν σκοπίμως παιδικές ηλικίες. Παραδείγματα περιλαμβάνουν παιδικά προϊόντα με μάσκες προσώπου για «spa moments», υγρά ενυδάτωσης με πριγκίπισσες και μονόκερους και ειδικές σειρές που διαφημίζονται ως κατάλληλες για ηλικίες ακόμα και κάτω των 10 ετών. Μια γνωστή περίπτωση που πυροδότησε τη συζήτηση διεθνώς ήταν το λανσάρισμα μιας σειράς skincare παιδικών προϊόντων από μια διάσημη προσωπικότητα, που περιλήφθηκαν σε διαφημίσεις με πολύ νεανικά μοτίβα. Αυτό προκάλεσε έντονη αντίδραση στο διαδίκτυο και στα μέσα ενημέρωσης, με πολλούς να χαρακτηρίζουν την καμπάνια ως προβληματική ενώ παράλληλα να εκμεταλλεύεται εμπορικά τη παιδική περιέργεια.
Οι ειδικοί, και ειδικά δερματολόγοι και παιδίατροι, προειδοποιούν ότι το παιδικό δέρμα δεν είναι μικρογραφία του ενήλικου δέρματος. Είναι πολύ πιο λεπτό, ευαίσθητο και μπορεί να αντιδράσει έντονα σε χημικά, αρώματα και ισχυρές φόρμουλες που απλά «δουλεύουν» για προϊόντα που απευθύνονται σε ενήλικες.

Συχνά, μάλιστα, προϊόντα που προωθούνται ως «ήπια» για παιδιά περιέχουν ουσίες που:

• μπορούν να ερεθίσουν ή να διαταράξουν τον φυσικό φραγμό του δέρματος,
• να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις,
• ακόμα και να επηρεάσουν ευαίσθητους αναπτυξιακούς δείκτες,
  όταν χρησιμοποιούνται χωρίς ιατρική επίβλεψη ή για αόριστη διάρκεια.

Οι δερματολογικές οργανώσεις συστήνουν ότι η περιποίηση του παιδικού δέρματος πρέπει να εστιάζει σε βασικές, λειτουργικές ανάγκες όπως:

• απαλό καθαρισμό,
• αξιόπιστη προστασία από τον ήλιο,
• ενυδάτωση με πολύ ήπιες, φυσικές φόρμουλες.

Τα υπόλοιπα, ειδικά προϊόντα για «αντιγήρανση» και πιο σύνθετες αισθητικές λειτουργίες, δεν έχουν επιστημονική βάση για παιδιά και μπορούν να είναι επιβλαβή.

Πέραν των φυσικών συνεπειών, στα κοινωνικά και πολιτισμικά επίπεδα υπάρχουν ερωτήματα που αξίζει να μας προβληματίσουν:

• Τι σημαίνει για την ίδια την ταυτότητα (οντότητα) των παιδιών όταν η αγορά τους λέει ότι χρειάζονται προϊόντα ομορφιάς;
• Πώς αλλάζει η σχέση τους με το σώμα και την κοινωνική αποδοχή;
• Ποιος είναι ο ρόλος των κοινωνικών δικτύων και των influencers που προβάλλουν καλλυντικά ως τρόπο έκφρασης, ακόμη και σε πολύ νεαρές ηλικίες;

Αυτό δεν είναι απλά μια εμπορική τάση αλλά θα λέγαμε ότι αποτελεί μια πολιτισμική μεταστροφή που αγγίζει τα θεμέλια της παιδικής ανάπτυξης και αυτοεκτίμησης, και αξίζει τη συζήτηση τόσο από τους γονείς όσο και από τις κοινότητες και τους εκπαιδευτικούς.

Πού πάμε από εδώ και πέρα;
Είναι αισιόδοξο ότι υπάρχει ήδη μια δυναμική υπέρ της ενημέρωσης και της υπεύθυνης επιλογής προϊόντων. Οργανώσεις όπως η EWG Skin Deep προσφέρουν βάσεις δεδομένων για ασφαλέστερες επιλογές προϊόντων, ενώ πολλοί ειδικοί δερματολόγοι ενθαρρύνουν οικογένειες να κάνουν patch tests, να διαβάζουν συστατικά και να επιλέγουν προϊόντα ειδικά διαμορφωμένα για την παιδική επιδερμίδα.
Τέλος, η ευρύτερη συζήτηση γύρω από αυτήν την τάση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στο οικονομικό κέρδος. Είναι μια ευκαιρία να αναστοχαστούμε:
Τι αξίες περνάμε στα παιδιά μας; Πώς συνδέουμε την αυτοφροντίδα με την αυτοεκτίμηση; Και πώς μπορεί η κοινωνία να υποστηρίζει μια υγιή, μη καταναλωτική σχέση με το σώμα από μικρή ηλικία;

Σχετικές έρευνες & δημοσιεύματα
1. Rev Paul Pediatr. 2020 May 8;38:e2018319.
doi: 10.1590/1984-0462/2020/38/2018319

2. Int J Environ Res Public Health. 2023 Jan 24;20(3):2114.
doi: 10.3390/ijerph20032114

3. PMID: 40911742 DOI: 10.36849/jdd.8800

4. American Academy of Pediatrics:
Pediatric Skin Care Regimens on TikTok

5. The Washington post:
Common antimicrobial chemical associated with skin problems in kids

6. The Industry beauty:
1 in 4 UK tweens are using strong actives in skincare, new data finds

7. Handelsblatt:
Wie Kinder zur neuen Zielgruppe von Kosmetikkonzernen werden