Γράφει ο Γεράσιμος Ε. Κατραμάδος | Πηγή: WochenBlatt
Ύστερα από περισσότερες από έξι δεκαετίες συστηματικής εκδοτικής εργασίας, η Συνολική Έκδοση του Rudolf Steiner πλησιάζει στην ολοκλήρωσή της. Πάνω από τετρακόσιοι τόμοι, που περιλαμβάνουν γραπτά, διαλέξεις και καλλιτεχνικό έργο, συγκροτούν ένα μοναδικό πολιτιστικό εγχείρημα, το οποίο δεν διαφυλάσσει μόνο το πνευματικό αποτύπωμα του ιδρυτή της Ανθρωποσοφίας, αλλά θέτει το έργο του σε ανοιχτό διάλογο με το παρόν και το μέλλον.
Η Συνολική Έκδοση (Gesamtausgabe) του Rudolf Steiner, που εκδίδεται αδιάλειπτα από το 1961, βρίσκεται λίγο πριν από την ολοκλήρωσή της. Περισσότεροι από 400 τόμοι του ιδρυτή της Ανθρωποσοφίας έχουν εκδοθεί έως σήμερα από τη Διαχείριση του Αρχείου Rudolf Steiner.
«Μέσα σε όλες τις εκδηλώσεις για τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από τον θάνατο του Rudolf Steiner, υπάρχει ο κίνδυνος να περάσει σχεδόν απαρατήρητο το γεγονός ότι η Συνολική Έκδοση του έργου του, η οποία εκδίδεται από το 1961 και περιλαμβάνει πάνω από 400 τόμους, βρίσκεται πλέον πολύ κοντά στην ολοκλήρωσή της», σημειώνει ο οικονομολόγος και φιλόσοφος Philip Kovce. Τον Απρίλιο του τρέχοντος έτους, ο Kovce ανέλαβε, μαζί με την Angelika Schmitt, τη διεύθυνση του Αρχείου Rudolf Steiner στο Dornach, διαδεχόμενοι τον David Marc Hoffmann. Όπως τονίζει, πρόκειται «για μία από τις μεγαλύτερες εκδόσεις έργων στην ιστορία της πνευματικής σκέψης».
Ο Rudolf Steiner, εξηγεί ο Kovce, έγραψε μεν βιβλία στη διάρκεια της ζωής του, όμως κυρίως έδωσε διαλέξεις: «Οι σύγχρονοί του τον αντιλαμβάνονταν περισσότερο ως ομιλητή και λιγότερο ως συγγραφέα». Οι αριθμοί είναι ενδεικτικοί: περίπου 30 βιβλία αντιστοιχούν σε σχεδόν 6.000 διαλέξεις. Ήδη κατά τη διάρκεια της ζωής του Steiner, πολλές από αυτές τις διαλέξεις καταγράφονταν και δημοσιεύονταν. Το μεγαλύτερο μέρος της Συνολικής Έκδοσης αποτελεί μια ιδιότυπη κατηγορία – ένα «έργο χωρίς συγγραφέα», καθώς πρόκειται για στενογραφημένες διαλέξεις που δεν επιμελήθηκε ο ίδιος. «Ο Steiner δεν έγραφε τις διαλέξεις του. Έδινε μεγάλη σημασία στον ελεύθερο λόγο, ώστε να παραμένει ανοιχτός σε πνευματικές εμπνεύσεις», αναφέρει ο Kovce.
Για ορισμένες από τις πρώιμες ομιλίες του Steiner δεν είναι καν γνωστό ποιος τις κατέγραψε· σε κάποιες περιπτώσεις πρόκειται για κείμενα βασισμένα στη μνήμη ή για αναπαραστάσεις που συνέταξε δημοσιογράφος ή επιμελητής. Αργότερα, επαγγελματίες στενογράφοι κατέγραφαν συστηματικά τις διαλέξεις του. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στη Helene Finckh, η οποία στενογράφησε περίπου 2.000 διαλέξεις και μπορεί, με αυτή την έννοια, να θεωρηθεί μια μορφή «συν-συγγραφέα» της Συνολικής Έκδοσης, όπως σημειώνει ο διευθυντής του Αρχείου.
Γραπτά, διαλέξεις, καλλιτεχνικό έργο
Η πρώτη επιμελήτρια των έργων του Rudolf Steiner υπήρξε η δεύτερη σύζυγός του, Marie Steiner. Όταν ο Steiner ανέλαβε το 1902 στο Βερολίνο τη θέση του Γενικού Γραμματέα του Γερμανικού τμήματος της Θεοσοφικής Εταιρείας, εκείνη άρχισε να οργανώνει και να διαχειρίζεται τις εκδόσεις του. Μετά τον θάνατό του, το 1925, αποτέλεσε προσωπικό της μέλημα να συγκεντρωθεί το έργο του σε μια ενιαία συνολική έκδοση. «Υπό αυτή την έννοια, η Marie Steiner είναι η ιδρύτρια της Συνολικής Έκδοσης», αναφέρει ο Kovce.
Για δεκαετίες, στους κύκλους της Ανθρωποσοφίας υπήρξαν έντονες συζητήσεις γύρω από το πώς θα έπρεπε να διαμορφωθεί μια τέτοια συνολική έκδοση. Το 1961, η Hella Wiesberger (η οποία μετά τον θάνατο της Marie Steiner το 1948 διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη Διαχείριση του Αρχείου Rudolf Steiner) παρουσίασε ένα «αναλυτικό εκδοτικό σχέδιο για τη Συνολική Έκδοση, το οποίο ισχύει σε μεγάλο βαθμό έως σήμερα», όπως επισημαίνει ο Kovce. Η βασική διάρθρωση της έκδοσης σε γραπτά κείμενα, διαλέξεις και καλλιτεχνικό έργο προέρχεται επίσης από αυτό το σχέδιο. Η Wiesberger μπορεί δικαίως να θεωρηθεί «η αρχιτέκτονας της Συνολικής Έκδοσης».
Παρουσίαση, όχι αξιολόγηση
Ο Rudolf Steiner είναι, όπως είναι γνωστό, μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα. Εδώ και δεκαετίες ασκείται κριτική σε απόψεις του σχετικά με τις φυλές και τον εβραϊσμό. Το 2007, για παράδειγμα, το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικογένειας της Γερμανίας κατέθεσε αίτημα για την ένταξη δύο έργων του Steiner στον κατάλογο μέσων επικίνδυνων για ανηλίκους, λόγω «ρατσιστικά διακριτικών δηλώσεων».
Ταυτόχρονα, ο Steiner υπήρξε παιδί της εποχής του, μια εποχή κατά την οποία η πρακτική του ορισμού ανθρώπινων ομάδων βάσει βιολογικών χαρακτηριστικών ήταν διαδεδομένη τόσο στους διανοούμενους όσο και στην επιστημονική κοινότητα. «Όλα τα σημεία που προκαλούν αντιδράσεις βρίσκονται μέσα στη Συνολική Έκδοση», τονίζει ο Kovce και προσθέτει: «Δεν ερμηνεύουμε τον Steiner· τον παρουσιάζουμε. Θέτουμε το έργο στη διάθεση του κοινού, ώστε να μπορεί να συζητηθεί».
Δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί πλήρως οι εκδόσεις της αλληλογραφίας και των σημειώσεων του Steiner. «Οι σημειώσεις θα δημοσιευθούν αποκλειστικά σε ψηφιακή μορφή, καθώς ο όγκος τους είναι εξαιρετικά μεγάλος». Επιπλέον, για το επόμενο έτος έχει προγραμματιστεί η έκδοση ενός εγχειριδίου για τη Συνολική Έκδοση. Η υλοποίηση του έργου υπήρξε όχι μόνο εξαιρετικά απαιτητική, αλλά και ιδιαίτερα δαπανηρή: μόνο για την τελευταία δεκαετία του εγχειρήματος προϋπολογίστηκαν περίπου 10 εκατομμύρια ελβετικά φράγκα. Και, όπως σημειώνει ο Kovce, «και στο μέλλον η Συνολική Έκδοση, ως ένα συνολικό έργο πολιτισμού που χρειάζεται φροντίδα και νέες εκδόσεις, θα συνεχίσει να μας απασχολεί».
Άφησε ένα σχόλιο