Γράφει ο Philip Kovce

Ο Rudolf Steiner εξακολουθεί να προκαλεί έντονα συναισθήματα: κάποιοι τον δαιμονοποιούν, άλλοι τον τιμούν σχεδόν ως προφήτη. Είναι γνωστός ως ο ιδρυτής της Ανθρωποσοφίας. Όμως μια τέτοια ταύτιση περιορίζει υπερβολικά το εύρος και το βάθος της συμβολής του. Ο Steiner υπήρξε κάτι πολύ περισσότερο — ένας πολυσχιδής και καθολικός στοχαστής, με επιρροή που διαπερνά πολλά πεδία. Το όνομα «Rudolf Steiner» φέρνει αμέσως στον νου την Ανθρωποσοφία — κι αντίστροφα. Και όχι άδικα, χωρίς τη ζωή και το έργο του, η Παιδαγωγική Waldorf δεν θα υπήρχε, ούτε θα είχαμε φτάσει να τιμούμε σήμερα τα εκατό χρόνια από την ίδρυση του πρώτου σχολείου Waldorf στη Στουτγάρδη. Αλλά δεν είναι μόνον η εκπαίδευση. Ως το 2025, συμπληρώνονται επίσης εκατό χρόνια από άλλες μεγάλες πρωτοβουλίες που γεννήθηκαν από την ανθρωποσοφική ώθηση — η Ανθρωποσοφική Ιατρική, η απαρχή της Βιοδυναμικής Γεωργίας κ.α. Όλες αυτές οι κατευθύνσεις δείχνουν ότι ο Steiner δεν ανήκει μόνο στην Ανθρωποσοφία — η σκέψη του ανοίγει πεδία ολόκληρα.

ΟΥΤΕ ΝΑ ΤΟΝ ΑΠΟΡΡΙΠΤΟΥΜΕ, ΟΥΤΕ ΝΑ ΤΟΝ ΛΑΤΡΕΥΟΥΜΕ — ΑΛΛΑ ΝΑ ΤΟΝ ΚΑΤΑΝΟΟΥΜΕ
Δεν έχει τόση σημασία πόσο προσωπικά ενεπλάκη ο Rudolf Steiner σε όλες αυτές τις πρωτοβουλίες. Ούτε έχει τόση σημασία το γεγονός ότι μέχρι και σήμερα τόσοι τομείς αναφέρονται στο όνομά του. Αυτό που επείγει, είναι να πάψουμε να συγχέουμε τον άνθρωπο με το έργο, ή το έργο με ένα και μόνο πρόσωπο. Ο Steiner δεν ήταν απλώς ένας ανθρωπόσοφος, και η Ανθρωποσοφία δεν μπορεί να αποτελεί μια μορφή προσωπολατρίας.
Αν θέλουμε να κατανοήσουμε το έργο του Rudolf Steiner, τότε θα πρέπει να το δούμε μέσα από την ίδια την πορεία της ζωής του. Η εσωτερική του μεταμόρφωση — από τον στοχαστή του Goethe, στον θεμελιωτή του Goetheanum· από «φιλόσοφο της ελευθερίας» σε κοινωνικό μεταρρυθμιστή — δεν μπορεί να συνοψιστεί μονόπλευρα με τον όρο «Ανθρωποσοφία».
Όποιος, όπως ο φιλόσοφος Peter Sloterdijk, τον αναγνωρίζει ως «τον σπουδαιότερο στοχαστή του προφορικού λόγου στον 20ό αιώνα», και θέλει πραγματικά να τον κατανοήσει, πρέπει πρώτα να πάρει στα σοβαρά αυτό το τριπλό υπόβαθρο της βιογραφίας του: φιλοσοφικό, θεοσοφικό, ανθρωποσοφικό.

Η ΑΝΘΡΩΠΟΣΟΦΙΑ ΔΕΝ ΑΡΧΙΖΕΙ ΟΥΤΕ ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ ΜΕ ΤΟΝ STEINER
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως η Ανθρωποσοφία ούτε ξεκινά, ούτε καταλήγει στον Rudolf Steiner. Με τη μορφή που της έδωσε εκείνος, αποτελεί συνέχεια μιας μακράς πνευματικής παράδοσης — ριζωμένης στον Βαϊμαρικό Κλασικισμό και τον Γερμανικό Ιδεαλισμό (idéalisme allemand). Πολύ πριν τον Steiner, ήδη ο Immanuel Hermann Fichte, γιος του Johann Gottlieb Fichte, είχε επιχειρήσει μια τέτοια σύνθεση.
Όπως και ο Steiner, ο Fichte υιός, ενδιαφερόταν βαθιά για τη σχέση ανάμεσα στη γνώση του κόσμου και στη γνώση του εαυτού – δύο όψεις του ίδιου προσώπου. Και οι δύο θεωρούσαν πως η αληθινή γνώση μπορεί να κατακτηθεί μόνο ατομικά, από κάθε άνθρωπο ως ελεύθερο πνεύμα.
Δύο σύγχρονοι φιλόσοφοι, ο Christian Clement και ο Eckart Förster, έχουν προσφέρει πρόσφατα αξιοσημείωτα παραδείγματα που αναδεικνύουν την αυτονομία τόσο του Steiner όσο και της Ανθρωποσοφίας. Ο Clement επιμελείται μια κριτική έκδοση των έργων του Rudolf Steiner, σήμερα σε 12 τόμους, η οποία τιμά με εντυπωσιακό τρόπο τόσο τις μεταμορφώσεις όσο και τις σταθερές της πνευματικής του βιογραφίας.
Από την άλλη, ο Eckart Förster, στο σημαντικό του έργο The 25 Years of Philosophy, έδειξε με λεπτομέρεια ότι ο Γερμανικός Ιδεαλισμός εξελίχθηκε —ανεξάρτητα από τον Steiner— προς μια εμπειρική επιστήμη του πνεύματος (science de l’esprit empirique)· μια εξέλιξη που συνδέεται ουσιωδώς με την ανθρωποσοφική κατανόηση του ανθρώπου και του κόσμου.

Σχέδιο του R. Steiner σε μαυροπίνακα:
GA 233, Διάλεξη 5, 28 Δεκεμβρίου 1923 – Dornach.

Ο RUDOLF STEINER ΩΣ ΜΟΡΦΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ
Το ότι ο Rudolf Steiner και η Ανθρωποσοφία συγχέονται διαρκώς, οφείλεται εν μέρει σε μια παράδοξη συμμαχία: αυτή μεταξύ των οπαδών και των πολεμίων του. Και οι δύο τάσεις —είτε με λατρευτική ευλάβεια είτε με σκληρή απόρριψη— τον προβάλλουν ως τον έναν και μοναδικό «γνήσιο ανθρωπόσοφο». Από αυτή τη θέση, οι μεν και οι δε αποφαίνονται προκαταβολικά για το αξιόλογο ή το παράλογο των σχολείων Waldorf, της Weleda, και άλλων πρωτοβουλιών, δίχως να ενδιαφέρονται πραγματικά για τις βαθύτερες ιδέες ή για τις εναλλακτικές φωνές που υπάρχουν. Αυτός ο «θρησκευτικός πόλεμος», όπου κανείς δεν μπορεί να βγει νικητής, αποπροσανατολίζει από την ουσία — ότι έχει έρθει η στιγμή για μια σοβαρή, κριτική προσέγγιση του Rudolf Steiner ως μορφής της ιστορίας των ιδεών. Ήρθε η ώρα να δούμε την Ανθρωποσοφία ως ένα πολιτισμικό ρεύμα της εποχής μας, που καλείται να σταθεί και να λογοδοτήσει μέσα στον σύγχρονο διάλογο. Όποιος αρνείται αυτή την εσωτερική εξέταση, αρνείται και στην ίδια την Ανθρωποσοφία την ευκαιρία να περάσει μέσα από τις δικές της Εποχές του Διαφωτισμού).