Γράφει ο Γεράσιμος Ε. Κατραμάδος

Το άρθρο βασίζεται στη συνέντευξη “Greening the Desert: Between Vision and Foresight” με τους Ueli Hurter και Jurriaan Cooiman, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Das Goetheanum (Οκτώβριος 2025). Συνέντευξη: Anna Storchenegger.

---

Στις 29 Οκτωβρίου 2025, το Goetheanum ανοίγει τις πύλες του για ένα μοναδικό θεματικό γεγονός: «Greening the Desert». Δεν πρόκειται μόνο για ένα συνέδριο γύρω από τη γεωργία· πρόκειται για μια χειρονομία προς τη Γη — μια προσπάθεια να ξαναφανταστούμε πώς μπορεί να ανθίσει η ζωή εκεί όπου όλα φαίνονται άγονα. Η εκδήλωση είναι αποτέλεσμα συνεργασίας ανάμεσα στο Culturescapes 2025 Sahara, το Τμήμα Γεωργίας του Goetheanum, το Sekem και το Agroecology Works.

Από την άμμο στη ζωή
Ο Ueli Hurter, συνδιευθυντής του Τμήματος Γεωργίας, μιλά με βεβαιότητα: «Ναι, είναι δυνατόν. Το έχουμε δει να συμβαίνει.» Η αναφορά του αφορά το Sekem — το ανθρωποσοφικό εγχείρημα του Ibrahim Abouleish στην Αίγυπτο. Εκεί όπου υπήρχε μόνο έρημος, σήμερα υπάρχει μια ζωντανή κοινότητα με σχολεία, ιατρείο, αγρούς, εταιρείες και πολιτισμό. Η μεταμόρφωση αυτή δεν είναι απλώς τεχνολογικό θαύμα, αλλά πολιτισμικό επίτευγμα: μια πράξη συνεργασίας ανάμεσα στον άνθρωπο και τις δημιουργικές δυνάμεις της Γης.

Η έρημος ως δάσκαλος
Ο Jurriaan Cooiman, ιδρυτής του Culturescapes, έχει διασχίσει τη Σαχάρα πολλές φορές. «Η έρημος δεν είναι νεκρή», λέει. «Έχει τη δική της ζωή — νομάδες, ζώα, ποικιλία. Αυτό που χρειάζεται δεν είναι να πολεμήσουμε την έρημο, αλλά να τη σεβαστούμε». Η οπτική του αγγίζει μια ευρύτερη οικολογική πραγματικότητα: τα νέφη σκόνης από τη Σαχάρα μεταφέρουν θρεπτικά στοιχεία μέχρι τον Αμαζόνιο, συνδέοντας δύο ηπείρους σε έναν κοσμικό κύκλο ζωής. Ό,τι αγγίζουμε σε ένα σημείο του πλανήτη, αντανακλάται παντού.

Αγροδασοπονία και πολιτισμός
Η συζήτηση φέρνει στο προσκήνιο την έννοια της αγροδασοπονίας — μιας αρχιτεκτονικής της φύσης όπου φυτά, θάμνοι και δέντρα συνυπάρχουν σε στρώσεις, δημιουργώντας μικροκλίματα ανθεκτικά στην ξηρασία. «Χωρίς δέντρα, τίποτα δεν είναι δυνατό», λέει ο Hurter. «Τα δέντρα γεννούν σκιά, συγκρατούν τον άνεμο, φέρνουν πίσω τη βροχή». Μέσα από τέτοιες πρακτικές, η βιοδυναμική γεωργία αποκτά νέα μορφή: γίνεται όχι μόνο καλλιέργεια τροφής, αλλά καλλιέργεια πολιτισμού.

Από τη γη στα ανθρώπινα δικαιώματα
Το «Greening the Desert» δεν αφορά μόνο τη γη αλλά και τους ανθρώπους της. Η Asria Mohamed, ακτιβίστρια από τη Δυτική Σαχάρα, και ο γεωπόνος Taleb Brahim παρουσιάζουν πρωτοβουλίες αυτοκαλλιέργειας μέσα σε προσφυγικούς καταυλισμούς. Εκεί, η πράξη της καλλιέργειας γίνεται πράξη αξιοπρέπειας — μια επανεύρεση ριζών κυριολεκτικά και μεταφορικά. Στον χώρο της εκδήλωσης θα εκτεθεί η σκηνή Jaimitna, έργο γυναικών από τη Σαχάρα, όπου υφάσματα αφηγούνται ιστορίες ζωής.

Οικονομία εμπιστοσύνης
Το θέμα των fair value chains είναι επίσης κεντρικό. Εταιρείες όπως η Weleda συνεργάζονται άμεσα με παραγωγούς από τον Νότο, δημιουργώντας σχέσεις που στηρίζονται σε σταθερότητα και εμπιστοσύνη, όχι σε ανώνυμη αγορά. Έτσι η οικονομία αποκτά ξανά ανθρώπινο πρόσωπο — γίνεται φορέας σχέσης και όχι εκμετάλλευσης.

Πέρα από τις λύσεις – προς τη συνάντηση
Στο τέλος, τόσο ο Hurter όσο και ο Cooiman συναντώνται σε μια κοινή διαπίστωση: το ζητούμενο δεν είναι να επιβάλουμε λύσεις, αλλά να καλλιεργήσουμε εμπάθεια. «Η ανθρωπότητα δεν μπορεί να εισαχθεί», λέει ο Hurter. «Πρέπει να γεννηθεί τοπικά». Η πράσινη έρημος δεν είναι πια ουτοπία· είναι ένα πεδίο εμπειρίας όπου κεφάλι, καρδιά και χέρια συναντιούνται.

Ημέρα θεματικής “Greening the Desert” στο Goetheanum (Αγγλικά/Γερμανικά)
29 Οκτωβρίου 2025, 10:00–16:00 Dornach, Ελβετία –
https://www.sektion-landwirtschaft.org/en/sv/greening-the-desert-1