Γράφουν οι Dr. Jasmin Peschke και Lea Knöpfler

Η έκθεση τάσεων “Nutrition 2025” από τη Γερμανία θεωρείται θετική. Ταυτόχρονα, όμως, ο αυξανόμενος αριθμός ασθενειών που σχετίζονται με τη διατροφή παγκοσμίως δείχνει μια διαφορετική κατεύθυνση. Αυτό εγείρει το ερώτημα κατά πόσο οι προαναφερθείσες τάσεις και οι τρέχουσες εξελίξεις συγκλίνουν. Η λεγόμενη “Διατροφή για την Υγεία του Πλανήτη” (Planetary Health Diet) ως βιώσιμη μορφή διατροφής εξυπηρετεί την υγεία όλων, συμπεριλαμβανομένης και της ίδιας της Γης. Αυτό είναι ακριβώς που χρειαζόμαστε, ώστε να μπορέσουμε να ζήσουμε με υγεία και βιωσιμότητα στο μέλλον. Ορισμένα σημεία της έκθεσης τάσεων κινούνται προς αυτήν την κατεύθυνση, γεγονός που μας δίνει ελπίδα.

---

Η “Έκθεση Τάσεων για τη Διατροφή” [1] δημοσιεύθηκε στη Γερμανία στις αρχές του έτους. Το δίκτυο “Nutrition Hub” ζήτησε από 199 ειδικούς από την επιστήμη και την πράξη να αξιολογήσουν τη διατροφική συμπεριφορά και τις διατροφικές συνήθειες του πληθυσμού. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η εξέλιξη της διατροφής ως ένας από τους κεντρικούς τομείς δράσης σε σχέση με την υγεία και την προστασία του κλίματος εμφανίζεται θετική. Αυτά τα δύο δεν μπορούν να εξετάζονται χωριστά: η κλιματική αλλαγή έχει ιδιαίτερα αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων. Δεδομένου ότι οι διατροφικές επιλογές επηρεάζουν το κλίμα, η διατροφή αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την υγεία και τη βιώσιμη ανάπτυξη συνολικά.
Η φυτοκεντρική και ευέλικτη διατροφή (flexitarian), δηλαδή η κυρίως χορτοφαγική διατροφή, κατέλαβε την πρώτη θέση μεταξύ των δέκα τάσεων που εντοπίστηκαν. Ταυτόχρονα, η φιλική προς το κλίμα και βιώσιμη διατροφή κατατάχθηκε στην τρίτη θέση της έρευνας. Η φυσική διατροφή, βασισμένη σε ακατέργαστα και κατά προτίμηση βιολογικά τρόφιμα, βρέθηκε στην όγδοη θέση. Αν συμπεριλάβουμε και την τάση για κατανάλωση τροφίμων που έχουν θετική επίδραση στο μικροβίωμα του εντέρου –στην πέμπτη θέση– τότε τέσσερις από τις δέκα τάσεις υποστηρίζουν την υγεία μέσω υγιεινών τροφών και περιγράφουν βιώσιμη απόλαυση με καθαρή συνείδηση.
Αυτές οι τάσεις αντικατοπτρίζουν βασικά τους στόχους της Διατροφής για την Υγεία του Πλανήτη (Planetary Health Diet) [2]. Η στρατηγική που ανέπτυξε η Επιτροπή EAT-Lancet επιδιώκει μια διατροφή και παραγωγή τροφίμων που θα επιτρέψουν σε όλους να τρέφονται βιώσιμα και υγιεινά έως το 2050. Για να επιτευχθεί αυτό, θα πρέπει να διπλασιαστεί περίπου η κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, οσπρίων και ξηρών καρπών. Αντίθετα, η κατανάλωση κρέατος και ζάχαρης θα πρέπει να μειωθεί στο ήμισυ. Παράλληλα, η παραγωγή τροφίμων θα πρέπει να βελτιωθεί προς όφελος της βιολογικής γεωργίας και η σπατάλη τροφίμων να μειωθεί δραστικά. Η προσέγγιση αυτή καθιστά σαφές ότι η υγεία για όλα τα έμβια όντα, συμπεριλαμβανομένης της Γης, είναι δυνατή μόνο όταν όλοι συνεργάζονται και εξελίσσονται από κοινού, με αμοιβαίο σεβασμό. Αυτό θα απέτρεπε την εξάπλωση των διατροφικά σχετιζόμενων ασθενειών και την παραγωγή τόσων πολλών υπερεπεξεργασμένων τροφών, οι οποίες, σύμφωνα με την Παγκόσμια Έκθεση Υγείας του περασμένου έτους [3], συγκαταλέγονται μεταξύ των τεσσάρων κύριων αιτιών θανάτου παγκοσμίως. Η κλιματική αλλαγή και άλλες μεγάλες ανθρωπογενείς κρίσεις, όπως η μείωση της γονιμότητας των εδαφών και της βιοποικιλότητας, θα περιορίζονταν επίσης.
Αυτό δίνει ελπίδα, διότι μια διατροφική τάση περιγράφει αλλαγές στη διατροφική συμπεριφορά μιας ευρύτερης ομάδας ανθρώπων που αποκτούν δημοτικότητα σε βάθος χρόνου. Υπάρχει λοιπόν η πιθανότητα αυτές οι τάσεις να γίνουν αντιληπτές σε παγκόσμιο επίπεδο. Αν οι τάσεις οδηγήσουν σε πραγματική δράση, τότε είναι δυνατή μια βιώσιμη ανάπτυξη. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν γεγονότα που δείχνουν το αντίθετο. Για παράδειγμα, η τάση προς αυξημένη κατανάλωση κρέατος στη Γερμανία, η οποία έχει αρνητικό αντίκτυπο στο αποτύπωμα του άνθρακα. Επίσης, ο αριθμός των παχύσαρκων ατόμων συνεχίζει να αυξάνεται παγκοσμίως. Ως αποτέλεσμα, όλο και περισσότεροι άνθρωποι πάσχουν από διαβήτη τύπου 2 ή καρδιαγγειακές παθήσεις.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η εξατομικευμένη διατροφή κατατάσσεται στη δεύτερη θέση των τάσεων. Αυτή βασίζεται σε έναν αλγόριθμο που αναλύει μεγάλο όγκο προσωπικών πληροφοριών. Υπάρχει ισχυρή εξάρτηση από την ηλεκτρονική τεχνολογία, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης. Οι τεχνικές καινοτομίες και οι νέες υπηρεσίες καθορίζουν τη διατροφική συμπεριφορά και τη καθημερινή διατροφή. Για παράδειγμα, μετρητές γλυκόζης αίματος, που αναπτύχθηκαν αρχικά για άτομα με διαβήτη, χρησιμοποιούνται επειδή υποτίθεται ότι επιτρέπουν στον καθένα να βελτιστοποιήσει την υγεία του με αυτοκαθορισμένο τρόπο. Όμως, αντί να αποφασίζουμε οι ίδιοι τι είναι καλό για εμάς, μεταβιβάζουμε την ευθύνη. Είναι άραγε το να ελέγχει κάποιος τα επίπεδα σακχάρου χωρίς ιατρική ανάγκη πραγματικό δείγμα αυτοκαθορισμένης, υγιεινής διατροφικής συμπεριφοράς; Η εξατομικευμένη διατροφή επικεντρώνεται υπερβολικά στις προσωπικές ανάγκες· όλα περιστρέφονται γύρω από το “εγώ”.
Ωστόσο, αυτό που είναι ουσιαστικά σημαντικό για την παγκόσμια υγεία των ανθρώπων και του πλανήτη είναι ακριβώς το αντίθετο. Πρέπει να αντιληφθούμε ότι υπάρχει μόνο μία υγεία – και αυτή υπάρχει όταν όλοι οι εμπλεκόμενοι είναι υγιείς: η Υγεία ως Ένα (One Health). Χρειάζεται να διευρύνουμε την οπτική μας και να σχετιστούμε με σεβασμό όχι μόνο με τον εαυτό μας, αλλά και με τους συνανθρώπους μας, τα ζώα, τα φυτά και τη Γη. Αυτή θα πρέπει να είναι η νούμερο ένα τάση στο μέλλον.

Βιβλιογραφία
[1] Nutrition Hub (2025): “Nutrition Trend Report 2025: It will be healthy, flexible and self-determined“, accessed on 12/04/2025
[2] World Health Organisation (2024): “Only four industries are responsible for 2.7 million deaths annually in the European Region”, WHO https://www.who.int/europe/de/news/item/12-06-2024-just-four-industries-cause-2.7-million-deaths-in-the-european-region-every-year
[3] EAT-Lancet Commission (2019): “Food in the Anthropocene: The EAT-Lancet Commission on healthy diets from sustainable food systems“, EAT